17. Yüzyılda Osmanlı Devleti – Osmanlı Duraklama Dönemi

Kpss Tarih dersi konu anlatımlarına sayfamızda yer vermeye devam ediyoruz. Bu yazımızda 17. Yüzyılda Osmanlı Devleti konusuna yer vereceğiz. 17.Yüzyıl Osmanlı devletinde Duraklama Dönemi olarak adlandırılır.  Yazımızda şu başlıklara yer vereceğiz:

  • Osmanlıda Duraklama Dönemi
  • Osmanlıda Duraklamanın İç Nedenleri
  • Osmanlıda Duraklamanın Dış Nedenleri
  • Duraklama Dönemi İsyanları
  • Duraklama Dönemi Islahatlarının Genel Özellikleri
  • Duraklama Dönemi Islahatçıları

Osmanlıda Duraklama Dönemi

  • Osmanlı Devletinde Sokullu Mehmet Paşa’nın ( Kanuni Döneminin son Sadrazamı) ölümü ile başlayıp, 1699 Karlofça Antlaşmasına kadar geçen sürece Duraklama Dönemi adı verilmiştir.
  • Devlet bu dönemde en geniş sınırlarına ulaşmıştır.
  • Bu dönemde Osmanlı Devletinde sistemsel bozulmalar başlamıştır.
  • Bozulmaların yaygınlaşması ile beraber ilk kez ıslahat çalışmaları başlamıştır.
  • Osmanlı Devletinde ciddi toprak kaybının veya kazancının yaşanmadığı bu dönemde yapılan ıslahat çalışmaları köklü olmama ve şahıslara kalma gibi sebeplerle sonuç vermemiştir.
  • Bu dönemde yükselme dönemindeki ihtişamlı günlere dönülmesi amaçlanmıştır.

Osmanlıda Duraklamanın İç Nedenleri

1.Merkezi İdarenin Bozulması :

  • Şehzadelerin sancağa çıkmamasından dolayı yeterli tecrübeye sahip olmamaları ve bu şekilde tahta geçmeleri. ( Kafes Usulü )
  • Ekber ve Erşed Sisteminin getirilmesiyle padişahların çocuk yaşta tahta çıkmaları. Bunun sonucunda saray kadınları ve bazı devlet görevlilerinin yönetimde etkin hale gelmeleri.
  • Tahta geçen hükümdarın devlet meselelerine ilgisiz kalması ve ordu ile sefere çıkmamaları. ( Seferi Hümayun geleneğinin zayıflaması )
  • Önemli makamların tecrübeye bakılmadan rüşvet ve iltimas yolu ile dağıtılması.

2.Askeri Sistemin Bozulması : 

  • Kapıkulu Ocağında ‘ Ocak, devlet içindir’ anlayışının yerine ‘Devlet, ocak içindir’ anlayışının hakim olması.
  • Kapıkulu Ocaklarına usulsüz asker alınması.
  • Yeniçerilerin askerlik dışında başka işlerle uğraşması ve sürekli isyan etmeleri.
  • Denizcilikle ilgisi olmayan kişilerin donanmanın başına getirilmesi.
  • Tımar Sisteminin bozulması üzerine İltizam Sisteminin yaygınlaşması.
  • Avrupa’da yaşayan askeri gelişmelerin takip edilmemesi.

3.Ekonominin Bozulması :

  • Saray masraflarının artması.
  • Tımar Sisteminin bozulması.
  • Tarım üretiminin azalması.
  • Savaşların sürelerinin uzaması.

4. Eğitim Sisteminin Bozulması :

  • Şeyhülislamın emriyle medreselerin müfredatından pozitif bilimlerin çıkartılarak, sadece dini bilimlerin eğitiminin verilmesi.
  • Osmanlı medreselerinin çağın gerisinde kalması.
  • Yeni doğan çocuklara babadan dolayı müderrislik unvanının verilmesi ve zamanla Beşik Ulemalığı sınıfının ortaya çıkması.

5. Toplumsal alanın Bozulması : 

  • Tımar sisteminin bozulmasına bağlı olarak Anadolu’da isyanların artması.
  •  Halkın devlete olan güveninin azalması.
  • Şehirlerde nüfusun hızla artması ve buna bağlı olarak sosyo-ekonomik sorunların başlaması.

Osmanlıda Duraklamanın Dış Nedenleri

  1. Devletin doğal sınırlara ulaşması. ( Çöl, okyanus, Yüksek dağlar)
  2. Avrupa’da Osmanlı Devletine karşı kutsal ittifakın kurulması.
  3. Avrupa’da Rönesans ve Reform hareketleri ile gelişme göstermesi.
  4. Coğrafi Keşifler sonucu ticaret yollarının el değiştirmesi.

Duraklama Dönemi İsyanları 

1.İstanbul Merkez İsyanları :

  • İstanbul İsyanları genele olarak Yeniçeriler tarafından çıkartılmıştır. En önemli Merkez İsyanları  Vakay-ı Vakvakiye (40 devlet adamının asılması ) ve Genç Osman’ın şehit edilmesidir.
  • Vakvak : Meyvesi insan olan ağaç.

2.Eyalet İsyanları : 

  • Eflak, Boğdan ve Erdel gibi yerlerde çıkarılan isyanlar.

3. Anadolu (Celali) İsyanları :

  • Halk isyanlarıdır.
  • En önemli nedeni vergi oranlarının arttırılması ve halkın güvenliğinin sağlanamamasıdır.

Duraklama Dönemi Islahatlarının Genel Özellikleri 

  1. Bu dönemde ıslahatlar süreklilik kazanamamış ve ıslahatçıların ömrüyle sınırlı kalmıştır.
  2. Meselelerin sebepleri araştırılmadığından duraklamaya çözüm getirilememiştir.
  3. Şiddet ve baskı yoluyla ülkede asayişin sağlanması yoluna gidilmiştir. (ÖNEMLİ )
  4. Avrupa’daki gelişmelerden faydalanılmamıştır.
  5. Islahatlar devlet politikası haline gelmemiş, şahıslara bağlı kalmıştır.

ÖNEMLİ NOT : Duraklama döneminde asla Avrupa etkisi yoktur. Sadece Ekonomi ve Askerlik alanında ıslahat yapılmıştır.

Islahat :Var olan bir kurum üzerinde yapılan düzeltmeye yönelik yüzeysel değişikliklerdir. Köklü değişiklik içermez.

İnkılap : Köklü değişiklik demektir.

Duraklama Dönemi Islahatçıları 

Duraklama Dönemi Islahatçılarını aklınızda daha iyi kalabilmesi için TOKMAK olarak kodlayabilirsiniz.

  • Tarhuncu Ahmet Paşa
  • Osman (2.)
  • Kuyucu Mehmet Paşa
  • Murat (4.)
  • Ahmet (1.)
  • Köprülüler

Tarhuncu Ahmet Paşa :

  • İlk kez denk bütçeyi hazırlamıştır.
  • Saray masraflarını kısıtladığı için öldürülmüştür.

2. Osman :

  • Şeyhülislamın yetkilerini kısıtlayarak ulemanın devlet işlerine karışmasının engellemiştir.
  • Saray dışından evlilik yaparak sarayı halka açmıştır.
  • Yeniçeri ocağını kaldırmaya çalışmıştır. Ancak bu fikrin ortaya çıkması üzerine Yeniçeriler tarafından öldürülmüştür.

4. Murat :

  • İçki, tütün ve gece sokağa çıkma yasağı getirmiştir.
  • Bu uygulamalarla İstanbul’un asayişini sağlamayı amaçlamıştır.
  • Koçi Bey Risalesi bu dönemde hazırlanmıştır.

Koçi Bey Risalesi : Duraklamanın nedenlerini ve yapılması gerekenleri gösteren ilk belgedir.

1.Ahmet :

  • Taht kavgalarının önlemek amacıyla Ekber- Erşed kanunun getirilmiştir. ( En yaşlı ve en olgun hanedan üyesinin başa geçmesi )

Köprülü Mehmet Paşa :

  • Saraya şartlar sunarak Sadrazamlığı kabul etmiştir.
  • Devlet bu dönemde merkezi otoritesini güçlendirmiştir.

Osmanlı Devleti 17.yüzyılı yani Osmanlı Duraklama dönemi genel hatlarıyla bu şekildedir. Kpss Tarih dersi konu anlatımlarına ve konu testlerine aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz.

Tarih Konu Anlatımı

Tarih Test Çöz