Öğretim İlkeri

Bu yazımızda Kpss Eğitim Bilimleri Öğretim İlke ve Yöntemleri dersinin ilk konusu olan Öğretim ilkelerine değineceğiz. Öğretim İlkeleri konusundan Kpss Eğitim Bilimleri sınavında her sene soru gelmektedir. Yazımızda Öğretim İlkeleri konusunun önemli noktalarına ve konuyla ilgili önceki yıllarda çıkmış soru örneklerine yer vereceğiz.  Yazımızda şu başlıklara yer vereceğiz;

  • Öğretim İlkeleri
  • Bireye Görelik (öğrenciye görelik / düzeye uygunluk ) İlkesi
  • Bilinenden bilinmeyene ilkesi
  • Somuttan Soyuta İlkesi
  • Yakından Uzağa İlkesi
  • Ekonomiklik İlkesi
  • Açıklık İlkesi
  • Etkin Katılım ( aktivite-iş) İlkesi
  • Yaşama Uygunluk (hayatilik-yaşama yakınlık) İlkesi
  • Güncellik İlkesi
  • Bütünlük İlkesi
  • Sosyallik( otoriteye itaat ve özgürlük ) İlkesi

Öğretim İlkeleri

Eğitim-öğretim ortamında etkili, kalıcı davranış değişikliği sağlamak için bazı öğretim ilkelerinin dikkate alınması gereklidir. Bu ilkeler derslerin planlanmasında, konuların seçiminde, içeriğin sunulmasında ve değerlendirmesinin yapılmasında etkin rol oynar. Öğretim İlkeleri şunlardır;

1.Bireye Görelik ( Öğrenciye görelik – düzeye uygunluk ) İlkesi  :

Çağdaş eğitimin temellerinden olan ‘çocuktan hareketle’ görüşünün etkili olduğu bir ilkedir. Bireye görelik ilkesi öğrencinin ilgi ihtiyaç ve beklentilerini önemseyerek öğrenmelerin gerçekleştirilmesi gerektiğini vurgular. Dolayısıyla öğretmen öğrencilerin özelliklerini göz önünde bulundurarak öğretim sürecini planlamalı ve uygulamalıdır.

2. Bilinenden Bilinmeyene İlkesi :

Öncelikle öğrencilerin konuyla ilgili ne bildiklerinin ortaya çıkarılması gerekir. Öğrencilerin mevcut ön koşul öğrenmelerinden başlayarak bilinmeyenlerin öğretimine doğru bir yol izlenmelidir. Bu nedenle plan, ders kitabı, herhangi bir öğretim materyali hazırlanırken ya da dersin öğretiminde öğrenciler ne biliyorlar sorusundan hareketle bilinmeyenlere doğru aşamalı hareket edilmelidir.

3. Somuttan Soyuta İlkesi : 

Özellikle ilk öğretimin ilk kademesinde çocuklara konular anlatılırken somut materyaller, nesneler kullanılmalıdır. Gerçek cisim ve maddelerin kullanılmasının mümkün olmadığı durumlarda resimlerden grafiklerden faydalanılmalıdır.

Çıkmış Soru KPSS 2013 

Bir sınıf öğretmeni, ilkokula yeni başlayan öğrencilerinin, zihinlerinde sayı kavramını  oluşturmalarına yardım etmek için fasulye taneleri ile oluşturduğu kümelerle rakamları eşleştirmiştir.
Buna göre, öğretmen aşağıdaki öğretim ilkelerinden hangisini kullanmıştır?
A) Açıklık B) Bilimsellik C) Bilinenden bilinmeyene D) Somuttan soyuta E)Ekonomiklik

4. Yakından Uzağa İlkesi :

Birey bulunduğu yakın çevresindeki olay ve olaylara karşı daha duyarlıdır. Bu nedenle öğrencilere gerek yer gerekse zaman olarak yakından uzağa bir aşamalılık ile konuların öğretilmesi zararlı olacaktır.

Çıkmış Soru KPSS 2007

5. Çocuğun içinde yaşadığı çevre onun öğrenme sürecini etkiler. Öğretim stratejileri belirlenirken bu çevreye dikkat edilmeli ve çevre, öğrenme sürecinde etkin olarak işe koşulmalıdır.
Yukarıdaki ifade öğretim ve öğrenme yöntemlerinin hangi ilkesiyle doğrudan ilişkilidir?
A) Basitten karmaşığa B) Somuttan soyuta  C) Ekonomiklik D) Açıklık E) Yakından uzağa

5. Ekonomiklik İlkesi :

Öğretim sürecinde etkili öğrenmeyi sağlayabilmek en uygun yöntem, en verimli zaman yöntemi, en az maliyetli araçlar, kısacası en ekonomik tasarımlar kullanılmalıdır. Bir başka deyişle en uygun zamanda en etkili verimi elde etmek ekonomiklik ilkesi kapsamındadır.

6. Açıklık ( Aynilik ) İlkesi :

Her derste işlenen konuların anlaşılır biçimde sunulması oldukça önemlidir. Anlatımın açık ve anlaşılır ifadelerden oluşması gerekmektedir. Anlatım genel olarak öğrenci düzeyine uygun olmalıdır.

Not : Öğretim sürecinde bu ilke dilsel açıklık ve somut araç gereç ve materyallerle açıklık olmak üzere iki açıdan ele alınır. Bu durumda özellikle ikinci durum somuttan soyuta ilkesiyle karıştırılmaktadır. Her iki ilkenin de seçeneklerde yer aldığı soruda açıklık için dile vurgu, somuttan soyuta ilkesi için ise aşamalılık vurgusu yapılmalıdır. 

7. Etkin Katılım ( aktivite – iş ) İlkesi : 

Öğrencinin öğrenme ortamında aktif rol alması, öğrenme sorumluluğunu taşıması olarak açıklanabilir. Birey öğrenme sürecinde aktif olarak katılan, soru soran, araştıran, karşılaştırmalar yapan, sonuç çıkaran ve eleştiren bilgiyi kullanan olmalıdır.

8. Yaşama Uygunluk (hayatilik – yaşama yakınlık ) İlkesi :

Öğretim sürecinde bireye kazandırılan davranışların gerçek yaşamda yer bulması uygulanabilir olması gerekmektedir. Öğrenci derste kazandığı davranışı gerçek hayatta uygulayamıyorsa ya da uygulayacağı alan bulamıyorsa derste uygulanan süreç işlevsel değildir.

Çıkmış Soru KPSS 2012

Birinci sınıf öğretmeni matematik dersinde “Nesne sayısı 10’dan az olan bir toplulukta nesnelerin sayısını belirler, bu sayıyı rakamla yazar.” kazanımına yönelik olarak öğrencilerin önce parmaklarını kullanarak saymalarını sağlar, sonra öğrencileri okul bahçesine çıkararak ağaçları saydırır.
Öğretmenin bu süreçte başvurduğu öğretim ilkeleri aşağıdakilerin hangisinde doğru sırada verilmiştir?
A)Somuttan soyuta – Hayatilik
B)Somuttan soyuta – Ekonomiklik
C)Hayatilik – Soyuttan somuta
D)Açıklık – Soyuttan somuta
E)Somuttan soyuta – Açıklık

9.Güncellik (aktüalite) İlkesi : 

Bu ilke yaşama uygunluk, bireye görelik ve yakından uzağa ilkeleri ile de yakından ilgilidir. Yapılacak etkinliklerde yaşamın gerçeklerine yer verilmeli, güncel olaylarla ya da sorunlarla ilişki kurabilmeli ve bunları yaparken de öğrencilerin ilgilerinden, meraklarından yararlanılmalıdır. Öğretim sürecinde bir konuda verilebilecek en kalıcı örnekler güncel olmalıdır. Çünkü güncel örnekler öğrenci için daha somuttur.

10. Bütünlük İlkesi : 

Bu ilkeye göre, bireyin bir bütün olarak yani bedensel, zihinsel, ruhsal, sosyal vs. açılardan dengeli olarak eğitilmesi gerekmektedir. Bireyin bu nitelikleri birbirlerini etkiler. Bu ilkenin ikinci bir boyutu ise bilgilerin birbirine bağlı ve birbirini tanımlar biçimde sunulması gerekliliğiyle ilgilidir.

11. Sosyallik ( otoriteye itaat ve özgürlük ) İlkesi :

Öğretimin temel işlevlerinden biride bireyleri dengeli olarak sosyalleştirmektir. Bu kapsamda birey yasalara, yönetmeliklere, toplumun manevi otoriteleri olan din, ahlak, gelenek ve töre gibi güçlere uygun davranmalıdır. Yani bireyin otoriteye itaat etmesidir. Buradaki otorite herhangi bir şahıs ya da şahıslar değil, sınıf kuralları, okul kuralları ya da toplumsal kurallardır. Bunun yanı sıra eğitim öğretim etkinliklerinde, bireyin özgür düşünceye sahip olabilmesi, karar verme becerisini geliştirebilmesi ve sorumluluk alabilmesi önemlidir.

Öğretim ilke ve Yöntemleri dersinin ilk konusu olan Öğretim İlkeleri konu anlatımı bu şekildedir.