Türk İslam Devletlerinde Toprak Sistemi, Edebiyat, Hukuk Sistemi ve Ticaret

Bu yazımızda Türk İslam devletlerinde Toprak Sistemi, Edebiyat, Hukuk Sistemi ve Ticarete değineceğiz. Konu anlatımımız gereksiz ayrıntılara yer vermeden sınava yönelik bilgilerden oluşacaktır. Yazımız sonunda Türk İslam Devletlerinde Toprak Sistemi, Edebiyat, Hukuk Sistemi ve Ticaret konu anlatımı ile örnek sorulardan ve önceki yıllardan çıkmış sorulardan oluşan testi bulabilirsiniz. Yazımızda şu başlıklardan oluşmaktadır:

  • Türk İslam Devletlerinde Toprak Sistemi
  • Türk İslam Devletlerinde Edebiyat
  • Türk İslam Devletlerinde Hukuk Sistemi
  • Türk İslam Devletlerinde Ticaret
  • Türk İslam Devletlerinde Mimari
  • Türk İslam Tarihi ile İlgili Terimler

Türk İslam Devletlerinde Toprak Sistemi

Has Arazi : Hükümdar ve ailesine ait tarla, bağ bahçe gibi topraklara Has Arazi denir.

  • Bu toprakların gelirlerinden alınan vergiler doğrudan hazineye aktarılırdı.
  • Has arazinin geliriyle hükümdar ve ailesinin masrafları karşılanırdı.

İkta Arazi : Meliklere, emirlere ve komutanlara yaptıkları hizmet karşılığında tahsis edilen topraklardır.

  • İkta verilenler devletten maaş almazlardı. Bu toprakların vergi geliriyle geçinirlerdi. Bu gelirlerin bir kısmı ile de atlı askerlerin masrafları karşılanırdı.

Mülk Arazi : Mülkiyeti kişiye ait olan topraklardır.

  • Mülk topraklar satılabilir, devredilebilir ve miras bırakılabilir.

Haraci Arazi : Selçuklu sınırları içindeki gayr-i müslüm halkın elindeki topraklardır.

Vakıf Arazi : Gelirleri hayır kurumlarına ve bilimsel kuruluşlara ayrılan topraklardır.

  • Sosyal ve dini amaçlar çerçevesinde bağışlanan bu topraklar vakıf arazilerini oluşturmaktadır.
  • Arazilerden gelen gelirlerle hanlar, kervansaraylar, camiler, hastaneler ve yollar yapılırdı.

Türk İslam Devletlerinde Edebiyat

Karahanlılar Dönemi :

Divan-ı Lügat-it Türk : Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılmıştır.

  • Orta Asya Türk Kültür ve Uygarlık konularından bilgiler vermiştir.
  • Eser ilk Türkçe Ansiklopedik sözlüktür ve çoğunlukla Arapça yazılmıştır.
  • İlk Türk dünya haritasının içerir.
  • Araplara Türkçeyi anlatabilmek için yazılmıştır.

Kutadgu Bilig : Yusuf Has Hacib tarafından yazılmıştır.

  • Yazarı bilinen ilk Türk İslam eseridir.
  • Siyasetname özelliği olan eser, devlet adamlarına öğütler vermektedir.
  • Karahanlı devlet yönetimini anlatır.
  • Mutluluk veren bilgi anlamına gelmektedir.

Atabet’ül Hakayık : Edip Ahmet Yükneki tarafından yazılmıştır.

  • Uygur alfabesiyle yazılmış olan eser Ahlaki öğretiler içermektedir.
  • Atabet’ül Hakayık Gerçeklerin Eşiği anlamına gelmektedir.

Divan-ı Hikmet : Hoca Ahmet Yesevi tarafından yazılmıştır.

  • Türk tasavvuf Edebiyatı’nın ilk örneği sayılmaktadır.
  • Ahlaki öğütler içeren eser didaktik özellikle yazılmıştır.

Gazneliler Dönemi :

  • Bilim dili olarak Arapça, edebiyat dili olarak Farsça kullanılmıştır.
  • Ordu ve sarayda ise Türkçe kullanılmıştır.
  • Firdevsi’nin Sultan Mahmut için yazdığı ŞEHNAME en önemli eserdir.

Harzemşahlar Dönemi :

  • Zemahşeri, Mukkaddimet’ül Edep aslı eserinde Türk lehçeleri ile ilgili bilgi vermektedir.

Büyük Selçuklu Dönemi :

  • Devletin resmi dili Farsça iken halk arasında ve orduda Türkçe kullanılmıştır.
  • Sultan Melikşah’tan itibaren yazar ve şairler korunmuştur.
  • Ömer Hayyam’ın Rubaileri ile Enveri’nin Kasideleri önemli eserlerdir.
  • Nizam’ül Mülk’ün devletin aksayan yönlerini konu alan Siyasetname adlı eseri Selçukların Anayasasıdır.

Türk İslam Devletlerinde Hukuk Sistemi

  • Türk İslam devletlerinde hukuk Şer-i ve Örf-i olmak üzere ikiye ayrılırdı.
  • Türk-İslam hukukunda laiklik ve düzen yoktu.

Şer-i Hukuk : ( Kuran – Hadis – İcma Kıyas)

  • Şer-i davalara kadılar bakardı
  • Kadıların sorumlusuna Kad’il Kudat denirdi.
  • Miras, boşanma ve ticaret meseleleri şer-i hukuk kapsamındadır.
  • Siyasi otorite kadılara baskı uygulamazdı.
  • Kadıların verdiği kararı haksız bulan kişi kadıdan şikayetçi olabilirdi.
  • Şer-i Hukukun temelini İslam kuralları oluştururdu.

Kadıların Özellikleri : 

  • İlmiye sınıfından seçilir. ( Müslüman olmak zorundadır )
  • Bir yerde 1 ila 3 yıl arası görev yapabilir.
  • Kadılar vakıfların denetimini yapardı.
  • Taşralarda idari görevlerde üstlenirlerdi.

Örf-i Hukuk :

  • Örf-i davalara Emir-i Dad bakardı.
  • Örf-i hukukun temelini töreler oluşturmuştur.
  • Ülke güvenliğini bozanlar ve kanunlara karşı gelenler örf-i mahkemede yargılanırdı.

Türk İslam Devletlerinde Ticaret :

  • Selçuklu Sultanlarının izledikleri askeri ve ekonomik politikalar çerçevesinde Sinop, Antalya, Alanya ve Kırım’ın Suğdak limanı fethedildi. 
  • Selçuklular dış ticareti geliştirmek amacıyla çok düşük gümrük vergisi almayı kabul ederek Venedik, Ceneviz ve Florensa gibi İtalyan şehir devletleriyle antlaşmalar yapmışlardır.
  • Hükümetce atanan  ŞIHNE şehirlerdeki ticari hayatı kontrol eder ve devlete ait pazarlardaki vergileri toplardı.

Ahilik ( Lonca ) Teşkilatı : 

  • Ahi Evran tarafından kurulmuştur.
  • Ahilik teşkilatının temeli Abbasilere dayanır.
  • Ticari ve sosyal bir kuruluştur.
  • Ahi teşkilatları bulunduğu bölgedeki fakirlere yardım ederdi.
  • Anadolu’da tasavvufu yaymayı amaçladığı için DİNİ yönü de vardır.
  • Fiyat belirleme ( Narh Kesme ) işlemi yaparlardı. ( Haksız rekabeti önlemek için )
  • Mesleki eğitim verilirdi.
  • Gayr-i müslümler Ahilik Teşkilatına üye olamazlardı.

Türk İslam Devletlerinde Mimari

DİNİ SİVİL ASKERİ
Cami Saray Sur
Medrese Kervansaray Kale
Türbe Darüşşifa Tersane
Tekke Hamam Kule
Zaviye Köşk Hisar
Külliye Köprü Burç
  Bedesten Kışla

Türk İslam Tarihi ile İlgili Terimler :

  • Ahi TeşkilatıEsnaf ve zanaatkarlar örgütlenmesi.
  • Amil : Eyaletlerin vergilerini toplayan görevli.
  • AtabeyMelikleri eğitiminden sorumlu kişi.
  • BedestenÇarşı ve pazar yeri.
  • ÇetrSaltanat şemsiyesi. ( Hükümdarlık sembolü)
  • DarüşşifaHastane ( Şifahane)
  • Emir’ül Sevahil : Donanma komutanı
  • Emir’ül Ümera : Ordu komutanı.
  • Gulam SistemiSavaş esirleri ve yabancı unsurlardan asker yetiştirme sistemi.
  • Halife : İslam dünyasının dini lideri.
  • İmaret : Yoksullara ve öğrencilere yiyecek dağıtan hayır kurumu.
  • KapanAynı meslek grubuna ait esnafın bulunduğu pazar yeri
  • KüllüyeYapılar topluluğu.
  • KümbetAnıt mezar.
  • MedresePozitif bilimlerin ve dini bilimlerin eğitiminin verildiği yer.
  • NaipVekil.
  • Ribat : Kervansaray.
  • Subaşı : Eyaletlerde güvenlikten sorumlu kişi.
  • Tezhip : Süsleme sanatı.
  • Ulak : Posta teşkilatındaki görevli haberci.
  • MelikŞehzade, Hükümdar çocuğu.
  • : Sınır.

Konuyla ilgili Test çözmek için Tıklayınız!!!